Ba đậu lá nhót (Croton cascarilloides)
Ba đậu lá nhót (Croton cascarilloides)Ảnh: Liu JimFood · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần B

Ba đậu lá nhót

Croton cascarilloides

Ba đậu lá nhót (Croton cascarilloides) là loài thực vật dược học thuộc Họ Thầu dầu (Euphorbiaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, rễ hoặc hạt, nổi bật với nhóm hoạt chất diterpenoid, triterpen, tanin, flavonoid và phytosterol.

Bộ phận dùng
Lá, rễ hoặc hạt
Nhóm hoạt chất chính
Diterpenoid, triterpen, tanin, flavonoid và phytosterol

1. Tổng quan và danh pháp

Ba đậu lá nhót (danh pháp khoa học: Croton cascarilloides) là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được Raeusch. mô tả khoa học đầu tiên năm 1797.

Tên gọi khác và đồng danh: Croton cascarilloides.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Ba đậu lá nhót mang danh pháp hai phần chuẩn là Croton cascarilloides, trực thuộc Chi Khổ sâm nam (Croton) nằm trong Họ Thầu dầu (Euphorbiaceae).

Các loài cùng chi Croton và cùng Họ Thầu dầu thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Croton cascarilloides dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (lá, rễ hoặc hạt) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Croton.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Lá, rễ hoặc hạt.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Diterpenoid, triterpen, tanin, flavonoid và phytosterol.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Ba đậu lá nhót (Croton cascarilloides) được ghi nhận sử dụng bộ phận lá, rễ hoặc hạt trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Thanh nhiệt & Mát gan, Lá tắm, xông hơi & Ngoài da.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Croton và Họ Thầu dầu tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm diterpenoid, triterpen, tanin, flavonoid và phytosterol, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Croton cascarilloides), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Thầu dầu)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Ba đậu lá nhót.

Xem toàn bộ họ →
Croton kongensis
Thuốc Nam

Cù đèn Cửu Long

Croton kongensis

Họ Thầu dầu · Lá, rễ hoặc hạt

Cù đèn Cửu Long (Croton kongensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Thầu dầu (Euphorbiaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, rễ hoặc hạt, nổi bật với nhóm hoạt chất diterpenoid, triterpen, tanin, flavonoid và phytosterol.

Thanh nhiệt & Mát ganLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Ba đậu lá dày
Thuốc Nam

Ba đậu lá dày

Croton crassifolius

Họ Thầu dầu · Lá, rễ hoặc hạt

Ba đậu lá dày (Croton crassifolius) là loài thực vật dược học thuộc Họ Thầu dầu (Euphorbiaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, rễ hoặc hạt, nổi bật với nhóm hoạt chất diterpenoid, triterpen, tanin, flavonoid và phytosterol.

Thanh nhiệt & Mát ganLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Khổ sâm nam lachnocarpus (Croton lachnocarpus)
Đông dược

Khổ sâm nam lachnocarpus (Croton lachnocarpus)

Croton lachnocarpus

Họ Thầu dầu · Lá, rễ hoặc hạt

Khổ sâm nam lachnocarpus (Croton lachnocarpus) (Croton lachnocarpus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Thầu dầu (Euphorbiaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là lá, rễ hoặc hạt, nổi bật với nhóm hoạt chất diterpenoid, triterpen, tanin, flavonoid và phytosterol.

Thanh nhiệt & Mát ganLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Croton euryphyllus
Đông dược

Khổ sâm nam euryphyllus (Croton euryphyllus)

Croton euryphyllus

Họ Thầu dầu · Lá, rễ hoặc hạt

Khổ sâm nam euryphyllus (Croton euryphyllus) (Croton euryphyllus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Thầu dầu (Euphorbiaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là lá, rễ hoặc hạt, nổi bật với nhóm hoạt chất diterpenoid, triterpen, tanin, flavonoid và phytosterol.

Thanh nhiệt & Mát ganLá tắm, xông hơi & Ngoài da